De Stratocaster-revolutie: Heeft Fender na 70 jaar de gitaarmarkt op slot gezet?

De gitaarwereld staat op zijn kop. Fender, de iconische Amerikaanse gitaarfabrikant, heeft onlangs een spectaculaire auteursrechtelijke overwinning behaald bij de rechtbank in Düsseldorf. De inzet? De legendarische vorm van de ‘Stratocaster’-gitaar. Wat begon als een rechtszaak tegen een onbekende Chinese AliExpress-aanbieder, blijkt nu het startschot voor een agressieve Europese handhavingscampagne. Als auteursrechtadvocaat zie ik hierin een fascinerende, maar ook risicovolle juridische trend. Wat betekent dit voor de markt, en hoe zou een Nederlandse rechter hierover oordelen?

De Casus: AliExpress-kopie verboden wegens auteursrechtinbreuk

Fender sleepte de Chinese fabrikant Yiwu Philharmonic voor de rechter in Düsseldorf wegens de verkoop van goedkope ‘Strat’-kopieën via AliExpress. De Duitse rechter deed een kraakheldere uitspraak: de body van de Stratocaster – in 1954 ontworpen door Leo Fender – is een auteursrechtelijk beschermd werk van toegepaste kunst (angewandte Kunst). De Chinese kopieën maken hierop een directe inbreuk en mogen in Duitsland niet langer worden verkocht [251222 Fender v Yiwu – judgment of Court of Düsseldorf including English translation.pdf | “Die Beklagte wird verurteilt, es bei Meidung eines für jeden Fall der Zuwiderhandlung vom Gericht festzusetzenden Ordnungsgeldes […] zu unterlassen, im Gebiet der Bundesrepublik Deutschland elektrische Gitarren zu vertreiben, wenn deren Korpus wie nachstehend wiedergegeben gestaltet ist”].

De rechtbank oordeelde dat het ontwerp van de gitaarbody getuigt van vrije, creatieve keuzes die de persoonlijkheid van Leo Fender weerspiegelen. De rechter omschreef de Stratocaster in bijna poëtische bewoordingen:

“Die Gestaltung als Körper ohne Kanten verleiht der „Stratocaster“ weiche Rundungen, die die Assoziation an einen weiblichen Rumpf bestehend aus Hüfte, Taille und Armen wecken.” [251222 Fender v Yiwu – judgment of Court of Düsseldorf including English translation.pdf]

De asymmetrische horns, de vloeiende driedimensionale contouren (die destijds in 1954 revolutionair waren) en de karakteristieke vorm van de slagplaat maken de gitaar tot een beschermd kunstwerk.

De Europese context: Duitsland vs. Nederland

Sinds de harmonisatie van het Europese auteursrecht door het Hof van Justitie van de EU (met name de arresten Cofemel en het zeer recente Mio v konektra van 4 december 2025) gelden in de gehele EU dezelfde strenge, maar heldere criteria voor de bescherming van gebruiksvoorwerpen.

Zou een Nederlandse rechter tot dezelfde conclusie komen? Ja, zeer waarschijnlijk wel. De Nederlandse Auteurswet beschermt op grond van art. 10 lid 1 sub 10 Aw werken van toegepaste kunst. Onze hoogste rechter hanteert hiervoor de EOKP-toets (Eigen Oorspronkelijk Karakter en Persoonlijk Stempel van de maker), welke Unieconform wordt uitgelegd.

De verschillen en overeenkomsten tussen de twee stelsels zijn cruciaal voor ondernemers die op beide markten actief zijn:

Juridisch aspect	Duitsland (Landgericht Düsseldorf / BGH)	Nederland (Auteurswet / Hoge Raad)
Wettelijke grondslag	Paragraph 2 Abs. 1 Nr. 4 jo. Abs. 2 UrhG (Werke der angewandten Kunst).	art. 10 lid 1 sub 10 Aw (Werken van toegepaste kunst).
Drempel voor bescherming	Geharmoniseerde Unierechtelijke maatstaf (Cofemel): een eigen intellectuele schepping die de persoonlijkheid van de maker weerspiegelt. De BGH-lijn (Birkenstocksandale) vereist een individuele vormgeving (individuelle Prägung).	EOKP-toets (Endstra), eveneens Unieconform uitgelegd. Geen esthetische of artistieke ‘hoogte’ vereist, louter het uitsluiten van louter technische vormen.
De inbreuktoets	Het HvJ EU (Mio v konektra) heeft geoordeeld dat de “totaalindruk” (Gesamteindruck) een modelrechtelijk concept is dat niet leidend is in het auteursrecht [[251222 Fender v Yiwu – judgment of Court of Düsseldorf including English translation.pdf	“An der Diktion des „Gesamteindrucks“ wird nicht festzuhalten sein, weil der europäische Gerichtshof in seiner jüngsten Entscheidung den Vergleich des Gesamteindrucks als nicht erheblich bezeichnet”]]. De focus ligt op het herkenbaar overnemen van de creatieve elementen.
Beschermingsduur	70 jaar na de dood van de maker (Paragraph 64 UrhG). Voor de Stratocaster (Leo Fender overleed in 1991) betekent dit bescherming tot en met 31 december 2061.	70 jaar na de dood van de maker (art. 37 lid 1 Aw). Eveneens bescherming tot en met 31 december 2061.
Belangrijkste verweer	Verwirkung (rechtsverwerking). Zeer strenge eisen; louter stilzitten is onvoldoende om rechten te verliezen.	Rechtsverwerking (art. 6:2 BW / art. 6:248 BW). Vereist “bijzondere omstandigheden” buiten tijdsverloop, maar biedt strategische ruimte bij decennialang gedogen.

De “Gedoog-Valkuil” en strategische risico’s

De gitaarwereld reageert woedend op de actie van Fender. Al 72 jaar lang bouwen talloze gitaarbouwers (luthiers), importeurs en onderdelenfabrikanten zogenaamde ‘S-type’ gitaren. Er is een complete industrie ontstaan rondom deze vorm. Men ging ervan uit dat het ontwerp “vrij” was.

Dit is een klassieke en kostbare juridische misvatting. Het feit dat een auteursrechthebbende zijn rechten lange tijd niet actief handhaaft (non-enforcement), betekent onder Nederlands recht niet dat het auteursrecht vervalt of dat er sprake is van rechtsverwerking. Het auteursrecht is een exclusief eigendomsrecht dat onbarmhartig blijft gelden tot 70 jaar na de dood van de ontwerper. In het geval van Leo Fender dus tot het einde van het jaar 2061!

Fender gebruikt deze Düsseldorfse uitspraak nu als breekijzer om sommatiebrieven te sturen naar Europese gitaarbouwers. De eisen zijn niet mals:

• Onmiddellijke staking van de verkoop.
• Terugroeping van reeds verkochte gitaren bij eindklanten.
• Vernietiging van de voorraden onder dreiging van dwangsommen tot € 250.000,-.

Wat is uw verdedigingslinie?

Als u geconfronteerd wordt met een sommatie van Fender (of een andere partij die een ‘klassiek’ ontwerp claimt), hoeft u niet direct de handdoek in de ring te gooien. Hoewel de drempel hoog is, biedt het Nederlandse recht met het leerstuk van de rechtsverwerking (art. 6:2 BW) en misbruik van recht (art. 3:13 BW) interessante verweren.

Wanneer een rechthebbende decennialang actief heeft bijgedragen aan een cultuur waarin kopieën en compatibele onderdelen werden gestimuleerd, en plotseling overgaat tot destructieve handhaving, kan dit onder bijzondere omstandigheden in strijd zijn met de redelijkheid en billijkheid. Daarnaast kan de technische noodzaak van bepaalde vormen (bijvoorbeeld voor de ergonomie of compatibiliteit met gestandaardiseerde onderdelen) de beschermingsomvang van het auteursrecht aanzienlijk inperken.

Conclusie: bescherming en alertheid

Deze uitspraak laat zien dat het auteursrecht op productontwerpen (toegepaste kunst) een machtig wapen is, dat zelfs na 70 jaar nog met vernietigende kracht kan worden ingezet. Voor ontwerpers is het een herinnering aan de enorme waarde van een unieke vormtaal. Voor fabrikanten en importeurs is het een dringende waarschuwing om de IP-status van hun portfolio kritisch te screenen.

Heeft u een sommatiebrief ontvangen of wilt u uw eigen ontwerpen beschermen?

Bent u gitaarbouwer, importeur of distributeur en bent u aangeschreven door Fender (of diens advocaat Bird & Bird)? Of wilt u uw eigen unieke productontwerpen preventief beschermen tegen namaak? Neem dan direct contact op met de sectie Intellectueel Eigendomsrecht van Daniels Huisman Advocaten. Wij analyseren uw dossier met chirurgische precisie en bepalen samen de beste proces- of onderhandelingsstrategie.

Daniels Huisman Advocaten
mr. Laurens (L.) Bezoen
E-mail: 
Telefoon: (053) 760 0860

Deze blog is met aandacht en zorgvuldigheid geschreven, maar bevat informatie van algemene en informatieve aard. De informatie in de blog kan, afhankelijk van de omstandigheden van uw specifieke geval, niet of verminderd van toepassing zijn. De informatie in de blog dient derhalve niet als juridisch advies te worden beschouwd. Daniels Huisman aanvaardt dan ook geen enkele aansprakelijkheid voor de gevolgen van het gebruik van de informatie uit de blog.